Biblioteca - Poesía
A poesía popular en Beariz (III)
Publicado en "O Quince" no 1996 por Jorge Launas Bértolo.
 
Como continuación dos artigos publicados baixo este título nos números 2 e 4 da revista cultural "0 QUINCE" do capítulo V (cantas chascarrillos e cancións) do libro "Beariz de Montes" e coa pretensión de que esta literatura, que nunca foi escrita, non se perda, queremos publicar na revista do presente ano unha escolma de cantigas e coplas recollidas nos últimos meses:

Cantares do pobo

Chamácheme cousa fea cando
iba por auga á fonte, miña
cuñada que dis, se tedis un fol
como un monte.

Galiña que non pon ovos
é como moza sen dote, e
como horta sen verzas, é
como lume sin pote.

O que se case en B... que
mire ben o que fai; se se
casa con Marica tamén se
casa coa nai.

Cando o pino dea noces e o
sanguiño bote un figo;
cando froreza o carballo
haste de casar comigo.

Meniña que fede a allo é
que ten avoa bruxa; cando
meniña se case o rodicio ha
saír da buxa.

¡Mala centella te fenda!
¿Esa e a lei que me tes?
Xa lle direi a teu pai
que che amarre un cepo ós pés.

Non quero mozo farrista que
faga falcratuadas, que lle
asubie ás solteiras e que lle
aturuxe ás casadas.

O voso muíño compadre
téndelo mal aviado,
escarríllame o centeo coma
se tora salvado.

Heiche por nun xerro de auga
unha areiña de sal para mirar se
son capaz de arrincarche o teu
mal.

Teño de rubir ó bido para
cortar un ramalliño, e
heillo de dar a túa nai
cando a vexa no camiño.

Fun á feira da Cañiza para
mercarche un rosario; pono
ó pescozo colgado cal se
tora un relicario.

Pareime diente á túa porta
para botarche un caravel e
túa nai chamou por min para
darme auga con fel.

A ferradura que tes
encravada no portal
hala de pór ó revés
que así é mal sinal.

¿Para onde vas fillo de bardos,
neto de Pondal e Curros? - Eu
vou ver a miña avoa que está na
ría de Muros.

Pica na pedra canteiro;
carpinteiro fende o pau.
Corre muiñeiro pró muíño,
mira que xa anda en van.

A pulga anque é pequeniña
éche moi rebulideira,
tamén Marica rebole
cando os mozos están na eira.

Se ti me deras un bico
eu habíache dar cen;
son coma o grao de centeo
cando florecen ben.

O souto ten castiñeiros
e a carballeira carballos
e ás mulleras mal casadas
non lle faltarán traballos.

Se te casas cunha vella
miralle os dentes primeiro,
non sexa que os teña todos
e non lle guste o caveiro.

Mandácheme un caravel
envolto nun pano roxo;
o caravel cheira a ti
e o pano a fror de toxo.

Leveite de noite á festa
porque mo pediu túa nai;
non quera tratos con saias,
xa falarei con ten pai.

Nosa señora do Carme
patrona de Doade e Camariñas,
Nosa Señora do Carme
vixías as nosas almiñas.

Mala centella te parta
a ti e mailo coitelo
que por mirar se cortaba
prendime no garamelo.

Teño unha moza en Arousa
que baila que se escarrilla;
cando botan unha jota
case se lle ve a brilla.

Di túa nai que nos casemos
e tes corazón de xeixo;
matrimonio sen amor
é como carro sen eixo.

O grilo porque era grilo
quíxose meter gaiteiro
e pedeulle a un señorito
unha gaita de amieiro.

Cando a galiña está choca
só quere estar no niño e a
moza que ten amores só di:
¡meu amoriño!

Zapateiriños de Noia
peta que peta na sola,
fura que fura no coiro
cava que cava na eixola.

Gústanche as peras maduras,
e a min gústanme as mazás;
anque sei que non me queres
veño dicir se mas dás.

Heille de por a San Roque
unha vela con mallón
e cando a vela se acabe
heille acender un velón.

Ti cheiras a fror de xesta
e túa irmá a perixel;
podedes ir as dúas xuntas
que a outro sitio hei de ir ó mel.

Eu cavei unha estivada
e sementeille centeo,
esputouna miña sogra
que é unha cabra do teo.

Pedínche un vaso de viño
e déchesmo de vinagre,
se con todos fa-lo mesmo
non vai haber quen te trague

Ben te vin diante do altar, de
diente do San Antonio;
ben te vin que lle pedías
que te dera en matrimonio.

Fun á feira por un año
e trouxen unha rapaza
non me berre miña nai
que é a primeira cabaza.

Abrín unha pedra do río
e estaba enxoita no medio,
tamén o teu corazón
é como un pelico vello.

Hasme coce-las castañas,
mira que che hei dar un bico;
porque non che dou ben deles
xa me dis que non son rico.

O cantar dos arrieiros
é un cantar moi bonito,
cántano en Ribadavia
e resoa no Carballiño

Canta unha vella
ó pé da "xaixa":
vale mais unha morena
que unha bonita falsa

O río cando chove
leva carballos e follas,
tamén podía levar
as linguas murmuradoras

¡Ay, que alta va la luna!
má altas van las estrellas,
más altos van mis amores
allá por tierras ajenas

Cada vez que hago la cama
maldigo la suerte mía,
para que te quiero cama
si no tengo compañía

O paxaro cando chove
mete o rabo na silveira,
así fan as boas mozas
cando hai quen non as queira

Miña nai, miña naiciña
apréndeme a costureira,
vai a chover e non me mollo,
ven o sol e non me queima

Si tuviera una manzana
te daría un cortarón
pero como no la tengo
te daría mi corazón

Te tienes por buena moza
porque tienes cuatro granos,
levántate a la media noche
a comer con los marranos

Moza que estás na ventá
coa punta do pano fóra
mais a cara nin cha vexo
e o pano non me namora

Dicen que te vas manaña,
yo me voy al otro día,
si me quieres llevar
iremos en compañía

A la luna de Valencia
dicen que le falta un día,
a ti te faltan dos
morena para ser mía

Vale máis un de Ourense,
vale máis unha ourensana,
vale máis doña Teresa
que todo canto hai en España

Este pandeiro que toca
é de pelexo de ovella,
onte comía na herba,
hoxe toca que rabea

Nós de aquí e vos de alá,
somos tantos coma vos,
o río vai polo medio,
burriños sódelos vos.

Un día te alababas
que eras rico y cantero
y ahora me alabo
que soy pobre y no te quiero

Te tienes por buena moza y
por buena conveniencia y
ahora te vas quedando
a la luna de Valencia

Yo y mi compañera
mucho nos hemos querido
y por una mala lengua
nos hemos aborrecido

Onde has de ir á harba
que te hei de ir erguer,
dareiche un abrazo
miña Maruxa do meu querer

Cuando yo la camelaba
la hija del zapatero
no faltaban correas
a cuenta de mi dinero

Vente vindo, eu voume andando,
vente vindo, eu voume andando,
para que non diga o mundo
"Eu por ti vou agardando"

Recórdanme, miña nena
aquelas noites do verán,
ti contabas as estrelas
e as areas do chan.

Se queres que brille a lúa
pecha os ollos me amore
que mentras os tes abertos
a lúa pensa que hai sol.

Algún día en tu casa
entraba y contaba cuentos
y ahora vida del alma
donde van aquellos tiempos

Un día era yo
el que tu jardín regaba
y ahora ya somos muchos
de su pozo tirar agua

Os ollos e o corazón
son dous amigos leales
cando o corazón se doe
logo os ollos dan señales

Unha tarde dende a herbeira
aceneiche co fouciño,
se me viches e non viñeches
mal comprendo o teu cariño

Olvidáchesme por pobre
e terás moita razón,
home pobre e limón verde
serven cando hai ocasión.

Corrida de Magros

Dime que non teño "almendrillas"
e "almendrillas" teño, teño,
cal o queredes cal non,
¡ai! non era de Vila algunha a dar razón,
son fillo de Dios, neto de Serafín,
as mozas de Magros todas rabean por min.

Copla

Máis un día pola tarde María da Canceliña
estaba segando na herba no prado da Fonteliña,
cadrou que na mesma hora Andrés da Revolta viña
e dende a cima do campo díxolle con cobardía:
- ¿Queres que vaia a axudarche a ergue-la herba María?
- Por agora douche as gracias,
aínda a teño que segar,
ti estarás apurado,
sempre que estea o teu lado
- Que ti es a que me tes o meu corazón roubado, non
quererás ser ti dona quizais do meu corazón
pero eu heite de querer, que ti me queiras ou non
- Como che hei de crer que has ter tanto cariño
se para casa dos meus país nunca atiñaches camiño.
- Antes de ir onda os teus país teño que falar contigo
para saber se ti querías tomar amores comigo.
- Para min era unha fortuna
sabendo que ti non tiñas amor con outra ningunha.
-De quererlle ben a outra nunca tiven ilusión
a ti quería traerte ó pe do mear corazón.
- Pois agora se che parece é mellor que marchemos
mañá da mesma hora aquí quedar podemos.
(Recollida en Muradás)

Copla

- A donde vas señorita con tanto aire y salero
porque en su cara lleva la gracia del mundo entero.
- Pues si quiere usted saber a donde voy caballero
se lo diré enseguida si me permite un momento;
yo voy a la romería porque me quiero casar
y ando buscando novio y no lo puedo encontrar.
- Pues mire usted señorita que cosa más acertada
yo ando buscando novia y no pude encontrarla.
- Pues mire usted caballero que hará 23 años
que ando buscando novio y no puedo encontrarlo.
- Pues ahora señorita si me quiere por esclavo
se lo juro por mi madre que me encuentro enamorado.
- Si es cierto lo que dice que es muy caballero
que yo me quiero casar aunque sea con un viejo.
- Pues yo también señorita me encuentro muy aburrido
cuando será ese día que pueda dormir contigo.
- Pues a mi también me tarda el ser suya caballero
así es que cuando quiera disponga del casamiento.
- Pues ya que tanto me quiere le voy a pedir un favor
dame un beso prenda mía que por ti muero de amor.
- Ese beso que me pide con gusto se lo daría
pero a veces los besos hacen dolor en la barriga.
-Por un beso solamente nada te sucederá
y si algo te ocurre no es cosa de novedad.
- Pero sepa caballero que las mozas de hoy en día
cuando nos piden un beso es con mucha picardía.
- Ya voy viendo señorita que es una desconfiada
si así duda de los hombres nunca usted sera casada.
- De los hombres caballero tengo que desconfiar
porque todos son muy pillos a la hora de enamorar.
- El día que nos casemos que feliz seré caballero
cada noche le daré más de doscientos mil besos.
- Pero yo también señorita le enseñaré
más cositas que estrellitas hay en el cielo.
-Pues yo también caballero le enseñaré un jardín
que tiene unos claveles más verdes que el perejil.
- Pues ahora vida mía voy arreglar los papeles
y después querida regaremos los claveles.
Por fin tres meses y un día llevaron de relaciones
y al cabo de este tiempo acabaron las uniones.
Hicieron una gran boda en la casa de Carmelita
mas los dos enamorados ya se acostaron con día.
Empezaron la tarea y Carmelita dijo así:
-Gracias a Dios Manolito que entra el rey en Madrid
y que sea bienvenido que me parece glorioso,
quiera Dios que nunca se canse y se sienta receloso.

Copla

En la ciudad de Lisboa, ciudad muy rica y amena,
habitaba don Manuel con su esposa doña Elena,
eran ricos comerciantes, tenían del pormenor,
sólo una hija tenían nacida del corazón.
Amelia era su nombre de la hija que adoraban,
era amable y cariñosa de todo bien educada
y sus padres con gran pompa la mandaron
al colegio donde estudió
con afán y se instruyó
en el comercio.
Así vivieron 20 años estos padres con su hija,
siendo ella la que corre con toda la mercancía
más al cabo de este tiempo ya tenía
sus amores con un chico de su calle en el número catorce.
Contaba 24 años el cortejo de Amelia, Cesáreo Perú se llama,
del comercio es su carrera, por espacio de tres años llevaban
de relaciones sin enterarse sus padres de estos largos
amores, mas un día por la tarde Amelia dice a Cesáreo:
-Es menester que digamos a mis padres nuestro estado, si ellos
nos autorizan y los tuyos son iguales podernos pronto
unirnos en lazos matrimoniales.
- Pues Amelia de mi alma tu gusto será cumplido.
Por eso esta misma noche en mi tienda te espero.
Que vengan a eso de las siete a darnos el visto bueno.
Se despiden los amantes con alegría y placer
esperando por un momento que venga el anochecer.
A eso de las seis y media Cesáreo marcha ligero
a la casa de su amada que lo espera por momento,
al llegar frente a la puerta penetra dentro en seguida
donde están los ancianos en compañía de su hija.
A don Manuel y doña Elena pronto les manisfestó
el deseo que tenían de unirse pronto los dos.
Don Manuel y doña Elena por ver sus gustos cumplidos
les aceptan el permiso y lo adoptaron por hijo,
luego fue a su casa a eso de las once y media
para decirle a sus padres que se casa con Amelia.
Su padre contrariado su permiso no quiso darle
y con una prima suya proponía de casarle:
- La que ha de ser tu esposa porque es mucho más rica
es la hija de tu tío que es tu prima la Elicia.
-No me pretenda usted eso padre mío de mi alma
porque hoy me caso con ella aunque me pese mañana,
yo mancillé su honor jurando que era suyo sino me caso
con ella seré un hombre pegado.
Al darle mi contestación que no podía olvidarlo
aquel padre sin razón me dio una bofetada y no
contento con esto, bufando como una fiera
me segunda un puntapié y da con su hijo en tierra
y no conforme con esto coge el cuchillo en la mano
para quitarse la vida este padre tan tirano.
Viéndome en tal situación creyendo que me mataría
eché mano a mi pistola y he puesto fin a su vida.
Mi madre como traidora también me culpaba a mí
pero yo de dos balazos he puesto a su vida fin
y ahora señor juez como puede ver Usía
por no verme en un presidio yo pongo fin a la mía,
y ahora señor Juez esta carta con mi firma
se la ha de leer a Amelia, favor espero de Usía.
Mandan buscar a la Amelia, la meten en la prisión,
al hacer 24 horas le toman declaración.
Ayer que fue a su casa pidió mi mano a sus padres
los que aceptaron gustosos los lazos matrimoniales.
Mas viendo el señor juez que inocente se hallaba
le puso en libertad y la carta a leer le daba,
cuando recogió la carta se metió en su habitación
dando un desmayo tan grande a Dios su cuenta dio.

(Recollida en Muradás)

A súa penitencia era coma un saúdo.

Club de Amigos de BEARIZ

¿ Has olvidado tu clave ?
Inscríbete Aquí en el club de amigos


© 2007.Beariz.org .Todos los derechos reservados
Condiciones Legales

Cofinanciado por: